Çocuklarda Arkadaşlık ve Paylaşma: 2–6 Yaşta Sosyal Beceriler Nasıl Gelişir?

Çocuk parkta başka bir çocuğun elindeki oyuncağı gördü. Koştu. Oyuncağı aldı. Diğer çocuk ağlamaya başladı. Ebeveyn hemen “Paylaşman lazım.” dedi. Çocuk ise oyuncağı daha sıkı tuttu. Bu sahne küçük çocuklu ailelerin çoğuna tanıdık gelir.

Bir başka çocuk ise tam tersine oyun parkında kimseyle oynamaz. Annesinin yanında durur. Diğer çocukları uzaktan izler. Ebeveyn bu kez endişelenir: “Neden arkadaş edinmiyor?”

Oysa küçük çocuklarda arkadaşlık, paylaşma ve birlikte oyun yetişkinlerin düşündüğünden daha yavaş gelişebilir. İki yaşındaki bir çocuğun her oyuncağını isteyerek paylaşmasını beklemek gerçekçi değildir. Üç yaşındaki çocuk oyuna katılmak isteyebilir ama nasıl başlayacağını bilemeyebilir. Dört-beş yaşlarında ise arkadaşlıklar daha görünür hale gelebilir; çocuk belirli oyun arkadaşlarını tercih etmeye başlayabilir. Amerikan Pediatri Akademisi’nin ebeveyn kaynağı da okul öncesi dönemde çocukların yan yana oyundan daha etkileşimli oyuna geçtiğini, zamanla sıra alma ve paylaşma becerilerinin geliştiğini belirtiyor.

Bu nedenle sosyal gelişimin amacı “Çocuğum her zaman paylaşmalı.” değil, “Çocuğum başkalarıyla birlikte olmayı, sınırlarını ifade etmeyi ve anlaşmazlıkları giderek daha iyi yönetmeyi öğreniyor mu?” olmalıdır.

İki yaş dönemi: 2 yaş çocuk gelişimi. Öfke ve sınır: çocuklarda öfke nöbetleri. Kardeşle paylaşma: çocuklarda kardeş kıskançlığı. Kreş ilk günleri: kreşe uyum süreci. Okula hazırlıkta sosyal beceriler: okul öncesi çocuklarda okula hazırlık. Evde sıra oyunları: 3–5 yaş çocuklarla evde oyunlar.

Arkadaşlık kaç yaşında başlar?

Çocukların sosyal ilişkileri bebeklikten itibaren gelişir. Ancak “arkadaşlık” yetişkinlerdeki anlamıyla bir anda başlamaz. Yaklaşık 2–2,5 yaş civarında çocuklar çoğu zaman birbirlerinin yanında oynar ve zaman zaman oyuna dahil olur. CDC, 30 ay civarında birçok çocuğun diğer çocukların yanında oynadığını ve bazen onlarla birlikte oyuna katıldığını gelişim basamaklarından biri olarak belirtir.

Üç yaş civarında çocuk diğer çocukları daha fazla fark etmeye ve onların oyununa katılmaya başlayabilir. Dört yaşa doğru ise “Ali ile oynayabilir miyim?” gibi belirli bir oyun arkadaşını isteme davranışı daha görünür olabilir. Ama bunlar kesin takvim değildir. Her çocuk aynı hızda sosyal ilişki kurmaz.

2 yaşındaki çocuk neden paylaşmak istemiyor?

Çünkü iki yaşındaki çocukta sahiplik duygusu oldukça güçlü olabilir. “Benim.” kelimesi bu dönemde çok sık duyulur. Oyuncak çocuk için yalnızca nesne değildir. Kontrol ettiği ve kendisine ait olduğunu düşündüğü bir şeydir. Bu nedenle başka bir çocuğun oyuncağı alması, yetişkinin sandığından daha büyük bir kayıp gibi hissedilebilir.

Bu yaşta “Paylaşmazsan kötü çocuk olursun.” gibi mesajlar vermek yerine sıra kavramını öğretmek daha yararlı olabilir. Örneğin: “Şimdi sen oynuyorsun. Sonra sıra Ece’de.” diyebilirsiniz. İki yaşın genel tablosu: 2 yaş çocuk gelişimi.

Her oyuncağını paylaşmak zorunda mı?

Hayır. Çocuğun bazı özel eşyalarını paylaşmak istememesi anlaşılabilir. Örneğin çok sevdiği uyku oyuncağı veya yeni aldığı özel bir oyuncak misafir geldiğinde kaldırılabilir. Ama ortak oyun alanındaki oyuncaklarda sıra, değiş tokuş ve birlikte kullanım giderek öğrenilebilir. Çocuğa sınır koymak ile bütün eşyasını paylaşmaya zorlamak aynı şey değildir.

“Paylaş!” demek neden bazen işe yaramaz?

Çünkü “paylaşmak” küçük çocuk için soyut bir kavram olabilir. Daha somut konuşmak yardımcı olur: “Sen iki dakika oynadın. Şimdi sıra Deniz’de.” veya “Bu arabayı sen kullan, kırmızı arabayı da arkadaşına verelim.” Bu şekilde çocuğa ne yapması gerektiği gösterilmiş olur.

Oyuncağı çocuğun elinden alıp diğerine vermeli miyiz?

Genellikle hemen yapmak gereksiz olabilir. Bu davranış çocuğun “Büyükler oyuncağımı elimden alabilir.” diye hissetmesine neden olabilir. Önce sözlü yönlendirme deneyebilirsiniz: “Arkadaşın da bu oyuncakla oynamak istiyor.” “Birazdan sıra değiştireceğiz.” Çocuk henüz bu beceriyi yapamıyorsa yetişkin süreci yönetebilir. Ama amaç zorla “iyi çocuk” görüntüsü oluşturmak değil, sosyal beceriyi öğretmektir.

Sıra beklemek paylaşmadan daha kolay olabilir

Özellikle küçük çocuklarda “paylaş” yerine “sıra” kelimesi daha anlaşılır olabilir. Çünkü çocuk oyuncağın tamamen elinden gitmediğini bilir. Parkta salıncak örneği çok nettir: “Şimdi onun sırası, sonra sen.” Bu sistem evde oyuncaklarda da kullanılabilir.

Zamanlayıcı kullanılır mı?

Bazı çocuklarda kullanılabilir. Örneğin: “Zil çalınca sıra değişecek.” Bu yöntem tartışmayı kişiselleştirmeden sınır koyabilir. Ancak her oyunda kronometre kullanmak gerekmez. Çocuğun zaman içinde doğal sıra alışverişini öğrenmesi hedeflenir.

2–3 yaşta yan yana oyun normal mi?

Evet. Çocuklar aynı kum havuzunda olabilir ama biri araba sürerken diğeri kürekle oynayabilir. Birbirleriyle çok az konuşabilirler. Yine de birbirlerini izlerler. Aynı alanda bulunmayı öğrenirler. Bu da sosyal gelişimdir. CDC’nin 30 ay dönemi için “diğer çocukların yanında ve bazen onlarla oynama” basamağını belirtmesi bu geçişi güzel biçimde açıklar.

3 yaşında ne değişir?

Üç yaş civarında çocuklar başka çocukların oyununa daha sık dahil olabilir. CDC bu yaşta birçok çocuğun diğer çocukları fark edip oyuna katıldığını sosyal-duygusal gelişim basamaklarından biri olarak gösteriyor. Ama oyuna katılmak henüz kolay değildir. Çocuk doğrudan “Ben de oynayabilir miyim?” demek yerine oyuncağı alabilir, koşarak oyunun içine girebilir veya başka çocuğun yaptığı yapıyı bozabilir. Bazen “yaramazlık” sandığımız şey aslında oyuna nasıl girileceğini bilememektir.

Çocuğa oyuna katılmayı nasıl öğretebiliriz?

Evde küçük cümleler çalışabilirsiniz: “Ben de oynayabilir miyim?”, “Bana da bir araba verir misin?”, “Birlikte kule yapalım mı?” Parkta çocuk zorlanıyorsa onun yerine bütün konuşmayı yapmayın. Şöyle yardımcı olabilirsiniz: “İstersen ‘Ben de oynayabilir miyim?’ diyebilirsin.” Bu, çocuğun kendi sosyal cümlesini kullanmasına fırsat verir.

Çocuk oyuna alınmazsa ne yapmalı?

Bu ebeveyn için de zor bir andır. Başka çocuk “Hayır, sen oynama.” diyebilir. Hemen müdahale edip diğer çocuğu zorlamak her zaman gerekli değildir. Önce kendi çocuğunuzun duygusunu kabul edin: “Onlarla oynamak istedin ama şu an seni oyuna almadılar. Bu seni üzdü.” Sonra alternatif sunabilirsiniz: “İstersen burada birlikte top oynayabiliriz.” veya “Başka çocukların oyununa bakalım.” Çocukların her oyuna herkesi dahil etmek zorunda olmadığını da zaman içinde öğrenmesi gerekir.

Çocuğum arkadaş edinemiyor mu?

Bir gün parkta yalnız kalması bu anlama gelmez. Arkadaşlık zaman ister. Özellikle utangaç, yavaş ısınan veya yeni ortama giren çocuk önce gözlem yapabilir. Bazı çocuklar ortama girer girmez oyun başlatır. Bazıları 20 dakika izler. İki yaklaşım da tek başına problem değildir.

Utangaç çocuğu oyuna zorlamalı mıyız?

Hayır. “Git hadi, çocuklarla oyna.” cümlesi baskı yaratabilir. Bunun yerine birlikte yaklaşabilirsiniz: “Biraz buradan izleyelim.” Sonra “İstersen şu çocuğa topu atabilirsin.” gibi küçük adım sunabilirsiniz. Ama çocuk hazır değilse biraz daha bekleyebilir. Kreşte yavaş ısınma: kreşe uyum süreci.

Çocuk sürekli yetişkinlerle oynamak istiyorsa?

Bazı çocuklar yetişkinlerle iletişimi daha kolay bulabilir. Çünkü yetişkin oyunu takip eder, daha sabırlıdır, çatışmayı yönetir. Akran oyunu ise daha karmaşıktır. Bu nedenle fırsat yaratın ama zorlamayın. Park, kreş, aile arkadaşlarının çocukları gibi düzenli ortamlar zaman içinde yardımcı olabilir. Kurum zamanlaması: KKTC’de kreşe başlama yaşı.

Aynı çocukla düzenli görüşmenin faydası var mı?

Evet, bazı çocuklar için tanıdık arkadaşla tekrar tekrar karşılaşmak sosyal ilişki kurmayı kolaylaştırabilir. Her hafta farklı 20 çocukla etkinliğe gitmek yerine aynı çocukla düzenli park buluşması daha rahat olabilir. Çocuk birbirinin oyun tarzını öğrenir.

Arkadaş sayısı önemli mi?

Hayır. Çocuğun 10 arkadaşının olması gerekmiyor. Bazı çocuklar bir veya iki yakın oyun arkadaşıyla daha mutlu olabilir. Önemli olan sayıdan çok ilişkinin niteliğidir.

“En iyi arkadaşım” dönemi

4–6 yaş arasında çocuklar “Benim en iyi arkadaşım Ece.” diyebilir. Ertesi gün “Artık arkadaş değiliz.” diyebilir. Bir sonraki gün yeniden oynarlar. Bunu yetişkin arkadaşlığı gibi yorumlamayın. Bu yaşta sosyal ilişkiler hızla değişebilir.

4 yaşında sosyal beceriler

CDC’nin 4 yaş gelişim materyallerinde birçok çocuğun başka çocuklarla oynamayı istemesi, üzgün bir arkadaşını teselli edebilmesi ve yardımcı olmayı sevmesi gibi sosyal-duygusal davranışlar yer alıyor. Bu yaşlarda işbirliği, rol oyunu ve arkadaş tercihleri daha görünür hale gelebilir. Ama hâlâ oyuncak kavgası, sıra tartışması ve “benim dediğim olsun” anları olacaktır. Bu tamamen ortadan kalkmaz.

5–6 yaşta arkadaşlık

Çocuk artık oyun arkadaşının fikirlerini daha fazla hesaba katabilir. Örneğin: “Sen doktor ol, ben hasta olayım.” gibi roller paylaşabilir. Birlikte oyun kuralı oluşturabilir. Ama hâlâ anlaşmazlık çıkabilir. Bu dönemde çocukların pazarlık, sıra, özür ve sınır ifade etme becerileri giderek gelişir. Harflerden önce bu beceriler: okul öncesi çocuklarda okula hazırlık.

Çocuklar arasında kavga normal mi?

Belirli ölçüde evet. Akran çatışması sosyal öğrenmenin bir parçasıdır. Çocuklar “Ben istiyorum.”, “Hayır, sıra bende.”, “Bunu bozma.” gibi durumları deneyimler. Ama fiziksel zarar verme davranışında yetişkin sınır koymalıdır.

Vurma durumunda ne yapmalı?

Net olun: “Vurmana izin vermem.” Sonra gerekirse çocukları ayırın. Çocuğun duygusunu tanıyabilirsiniz: “Çok kızdın çünkü oyuncağı aldı.” Ama sınır değişmez: “Kızabilirsin, vuramazsın.” Ardından alternatif öğretin: “‘Sıra bende’ diyebilirsin.” Bu yaklaşım hem duyguyu hem sınırı birlikte taşır. Ayrıntılı öfke yaklaşımı: çocuklarda öfke nöbetleri.

Isırma veya itme olursa?

Küçük çocuklarda yoğun duygular sırasında bu tür davranışlar görülebilir. Önce güvenlik sağlanmalıdır. Ardından “İtmene izin vermem.” gibi kısa sınır koyun. Uzun ahlak konuşması genellikle olayın en yoğun anında etkili olmaz. Sakinleştikten sonra ne söyleyebileceğini çalışabilirsiniz.

Çocuk özür dilemek zorunda mı?

Zorla “Özür dile!” dedirildiğinde çocuk kelimeyi söyleyebilir ama anlamayabilir. Daha değerli yaklaşım: “Arkadaşın düştü. Ona iyi olup olmadığını sorabiliriz.” veya “Kırılan kuleyi birlikte yeniden yapabiliriz.” Çocuk zaman içinde özrün yalnızca kelime değil, ilişkiyi onarma davranışı olduğunu öğrenebilir.

“Özür dilemezsen arkadaşın olmaz” demeyelim

Bu tür tehditler sosyal kaygıyı artırabilir. Onun yerine “Birini incittiğimizde durumu düzeltmeye çalışırız.” daha öğretici olur.

Empati nasıl gelişir?

Empati uzun süre içinde gelişir. Ebeveyn günlük hayatta duyguları isimlendirebilir: “Arkadaşın düştü, sanırım canı acıdı.” “Senin oyuncağın kırılınca sen de üzülmüştün.” CDC de okul öncesi çocuklarda başkalarının duygularını fark etmeyi destekleyen konuşmaların yararlı olabileceğini öneriyor.

Çocuğu paylaşmaya övgü vermek

Somut cümle kullanabilirsiniz: “Arkadaşına bir araba verdin, şimdi ikiniz de oynuyorsunuz.” veya “Sıranı bekledin.” Bu davranışı görünür hale getirir. CDC de istenen sosyal davranışları fark edip olumlu biçimde belirtmeyi öneriyor.

Çocuk her şeyini veriyorsa?

Bu da dikkat edilmesi gereken bir durum olabilir. Çocuğa “Hayır diyebilirsin.” “Bu oyuncakla sen oynuyorsan hemen vermek zorunda değilsin.” demek de sosyal beceridir. Paylaşma eğitimi çocuğa kendi sınırlarını yok saymayı öğretmemelidir.

“Arkadaşın istiyor, ver” yaklaşımı

Her zaman doğru değildir. Çocuk sırf başka biri istedi diye elindeki oyuncağı hemen vermek zorunda değildir. Daha dengeli yaklaşım: “Sen bitirdiğinde onun sırası olabilir.” Bu hem çocuğun hem arkadaşın hakkını korur.

Evde kardeşle paylaşma

Kardeşler arasında paylaşma daha da zor olabilir. Çünkü oyuncaklar sürekli ortaktır veya birbirine yakındır. Aile bazı oyuncakları ortak ve bazılarını kişisel olarak belirleyebilir. Bu ayrım tartışmaları azaltabilir. Kardeş dönemi: çocuklarda kardeş kıskançlığı.

“Sen büyüksün, kardeşine ver” demeyin

Büyük çocuğun sürekli fedakârlık yapmak zorunda hissetmesine neden olabilir. Büyüklük, sahip olduğu eşyayı bırakma zorunluluğu değildir. Sırayı her iki çocuk için de uygulayın.

Oyun buluşması ne kadar sürmeli?

Küçük çocukla uzun saatler şart değildir. Özellikle ilk buluşmalarda 45 dakika–1,5 saat gibi kısa süreler bazı aileler için yeterli olabilir. Bu kesin kural değildir. Çocuklar yoruldukça çatışma artabilir. Buluşmayı herkes çok yorulmadan bitirmek bazen daha iyi olur.

Oyuncak sayısını azaltmak faydalı mı?

Bazen. Çok fazla oyuncak ortamı karmaşık hale getirebilir. Birkaç araba, blok, top ve rol oyunu malzemesi yeterli olabilir. Ama yalnızca tek bir çok popüler oyuncağın olması da kavga çıkarabilir. Benzer iki araç veya iki kürek bazı oyunlarda işleri kolaylaştırabilir.

Çocuğun arkadaşına oyuncak seçmesine izin verin

Misafir gelmeden önce “Hangi oyuncaklarınla birlikte oynamak istersin?” diye sorabilirsiniz. Çok özel bir oyuncağı paylaşmak istemiyorsa önceden kaldırabilirsiniz. Bu, çocuk için kontrol hissi sağlar.

Oyun buluşmasında sürekli müdahale etmeli miyiz?

Hayır. Çocuklar küçük bir anlaşmazlığı kendileri çözebiliyorsa biraz bekleyebilirsiniz. Örneğin “Ben bunu istiyorum.” “Hayır ben oynuyorum.” diyorlarsa hemen araya girmek gerekmeyebilir. Ama vurma, ısırma, itme veya tehlike varsa müdahale gerekir.

Çocuğun her sorununu çözmek sosyal öğrenmeyi azaltabilir

Ebeveyn sürekli “Sen bunu al, sen bunu ver.” dediğinde çocuk müzakere fırsatı bulamaz. Bazen şu kadar yardım yeterlidir: “İkiniz de aynı arabayı istiyorsunuz. Ne yapabiliriz?” Çocuklardan fikir isteyin.

Oyunda kaybetmek

Çocuk oyunu kaybettiğinde ağlayabilir. Bu da sosyal gelişimin parçasıdır. “Kaybetmeyi öğren.” demek yerine “Kaybettiğin için kızdın.” diyebilirsiniz. Sonra: “Bir daha oynayabiliriz.” Ama sonucu değiştirip her seferinde kazanmasını sağlamak gerekmez.

Kurallı oyunlar ne zaman başlar?

Okul öncesi dönemde çok basit kurallı oyunlar kullanılabilir. Örneğin sırayla zar atmak, renk eşleştirmek, topu sırayla atmak. Bu oyunlar bekleme, kurala uyma, kaybetme ve kazanma gibi sosyal becerileri çalıştırır. Evde fikirler: 3–5 yaş çocuklarla evde oyunlar.

Park sosyal beceri için yeterli mi?

Park güzel bir fırsattır ama tek yol değildir. Çocuk kreşte, aile ziyaretinde, kütüphanede, oyun grubunda ve komşu çocuklarla da sosyal deneyim kazanabilir. CDC de park veya kütüphane gibi ortamlarda başka çocuklarla oyun fırsatlarının paylaşma ve arkadaşlık becerilerinin gelişmesine destek olabileceğini belirtiyor.

Kreş arkadaşlığı ile mahalle arkadaşlığı aynı mı?

Olmak zorunda değil. Çocuk kreşte belirli çocuklarla oynayabilir. Ev çevresinde başka arkadaşları olabilir. Farklı ortamlarda farklı sosyal roller geliştirebilir. Bu normaldir. İlk günler: kreşe uyum süreci.

Çocuk “kimse benimle oynamıyor” dediğinde

Hemen “Olur mu öyle şey?” demeyin. Önce dinleyin. “Bugün böyle hissettin.” “Ne oldu?” diye sorun. Belki yalnızca bir oyun anından söz ediyordur. Belki gerçekten uzun süredir dışlanıyordur. Olayı anlamadan çözüm üretmeyin.

Kreşte veya okulda dışlanma sürekli oluyorsa

Tekrarlayan bir durumsa öğretmenle sakin biçimde konuşun. Sorularınız “Kim suçlu?” yerine “Çocuğum grup oyunlarına nasıl katılıyor?”, “Genellikle kimlerle oynuyor?”, “Çatışmalar hangi durumlarda çıkıyor?” olabilir. Bu, durumun daha net anlaşılmasını sağlar.

“Benimle kimse arkadaş değil” cümlesi her zaman kelimesi kelimesine doğru mu?

Küçük çocuklar bir günlük olayı genelleyebilir. Bugün arkadaşı onunla oynamadıysa “Kimse benimle oynamıyor.” diyebilir. Bunu ciddiye alın ama hemen büyük sonuç çıkarmayın. “Bugün kimle oynadın?” “Ne zaman yalnız kaldın?” gibi somut sorular sorun.

Arkadaşlıkta zorbalık ile normal çatışma aynı mı?

Hayır. İki çocuğun aynı oyuncağı istemesi normal çatışmadır. Tekrarlayan ve güç dengesinin bulunduğu kasıtlı dışlama, tehdit, fiziksel zarar veya sistemli alay daha farklı ele alınmalıdır. Özellikle okul çağında tekrar eden durumlarda öğretmen ve okul yönetimiyle görüşmek gerekir. Ayrıntı: akran zorbalığı nedir ve okulda ne yapılmalı.

Küçük çocuğa “zorba” etiketi koymayın

Bir çocuk diğerini itti diye “Sen zorbasın.” demek uygun değildir. Davranışı tanımlayın: “İttin ve arkadaşın düştü.” Davranış değişebilir. Etiket çocuğun kimliğine yapışmamalıdır.

Arkadaş seçimine ne kadar karışmalı?

Güvenlik sorunu yoksa çocuğun kimden hoşlandığını tamamen ebeveyn seçmemelidir. Sizin çok sevdiğiniz ailenin çocuğuyla sizin çocuğunuz anlaşamayabilir. Bu normaldir. Çocuk sosyal tercihler geliştirebilir.

“O çocukla oynama” ne zaman söylenmeli?

Gerçek güvenlik veya ciddi davranış sorunu yoksa yetişkin anlaşmazlıklarını çocuk ilişkilerine taşımamak daha iyi olabilir. Ama çocuğun güvenliği söz konusuysa sınır koymak ebeveynin sorumluluğudur.

Farklı yaştaki çocuklarla oyun

Çocuk bazen kendinden büyük veya küçük çocuklarla oynamayı tercih edebilir. Bu tek başına sorun değildir. Büyük çocuklardan yeni oyunlar öğrenebilir. Küçük çocuklarla daha yönlendirici olabilir. Ama yaş farkı büyükse yetişkin gözetimi daha önemli hale gelir.

Tek çocuk olmak sosyal gelişimi bozar mı?

Hayır. Kardeşi olmayan çocuk da kreş, arkadaş, kuzen, park ve oyun grubu gibi ortamlarda sosyal beceri geliştirebilir. Kardeş sahibi olmak sosyal becerinin zorunlu koşulu değildir.

Kardeşi olan çocuk otomatik olarak daha iyi paylaşır mı?

Hayır. Kardeş günlük sosyal deneyim sağlar ama aynı zamanda çok sayıda çatışma da oluşturabilir. Her çocuk sosyal becerileri farklı biçimde öğrenir.

Çocuk arkadaşına çok bağımlı görünüyorsa

Örneğin “Ece gelmezse ben de gitmem.” diyebilir. Bu dönemsel olabilir. Çocuğa başka oyun ve arkadaş fırsatları sunabilirsiniz. Ama arkadaşlığı küçümsemeyin: “Boş ver Ece’yi.” demek yerine “Ece’yi çok seviyorsun. Bugün yok ama başka bir şey deneyebiliriz.” daha destekleyici olabilir.

Arkadaş taşınırsa

Küçük çocuk için gerçek bir kayıp olabilir. “Başka arkadaş bulursun.” demek yerine üzüntüsünü kabul edin. Mümkünse görüntülü konuşma, fotoğraf veya zaman zaman görüşme gibi bağlantı yolları kullanılabilir.

Çocuğun arkadaşının adını sürekli anlatması

Bu genellikle çok doğal bir sosyal gelişim göstergesidir. “Bugün Ali şöyle yaptı.” “Ece bunu söyledi.” Çocuk artık aile dışındaki ilişkileri zihninde taşımaya başlamıştır. Dinleyin. Bu konuşmalar üzerinden okul veya kreş gününü de daha iyi anlayabilirsiniz.

Sosyal beceriyi geliştirmek için evde 8 basit oyun

1. Sırayla top atma: “Benim sıram, senin sıran.”
2. Ortak kule: bir blok siz, bir blok çocuk.
3. Rol oyunu: “Arkadaşın oyuncağını isterse ne diyebilirsin?”
4. Kukla çatışması: iki kukla aynı oyuncağı istesin, çocuk çözüm üretsin.
5. Basit masa oyunu: sıra ve kaybetme pratiği.
6. Birlikte resim: aynı büyük kâğıtta dönüşümlü çizim.
7. Ortak görev: birlikte masayı hazırlamak.
8. Hikâye: “İki arkadaş aynı salıncağı istedi. Sence ne yaptılar?”

Küçük katılım: çocuklarda sorumluluk kazanma.

Çocuğa öğretebileceğimiz sosyal cümleler

• Ben de oynayabilir miyim?
• Sıra bende.
• Bitirince bana verir misin?
• Bunu istemiyorum.
• Lütfen dur.
• Yardım eder misin?
• Başka bir oyun oynayalım mı?
• Üzüldüm.

Bu cümleler çocuğa yalnızca “iyi davran” demekten daha işlevseldir.

Ebeveynin model olması

Çocuk bizi izler. Biz sırada beklerken, komşuyla konuşurken, özür dilerken, birinden yardım isterken sosyal davranış modeli sunarız. Çocuğa “Bağırma.” deyip yetişkinler sürekli birbirine bağırıyorsa mesaj karışır.

Çocuğun yanında başka çocukları etiketlemeyin

“Bu çocuk çok yaramaz.” “Bu çok bencil.” gibi cümleler çocukların ilişkilerini etkileyebilir. Davranıştan konuşun, kişilikten değil.

Sosyal gelişim için çok fazla aktivite şart mı?

Hayır. Çocuğun haftada her gün kurs, oyun grubu, spor ve etkinlik programına gitmesi gerekmez. Serbest park oyunu veya bir arkadaşla sakin buluşma da çok değerlidir.

Çocuk kalabalık ortamdan hoşlanmıyorsa

Daha küçük gruplar deneyin. 10 çocuklu parti yerine tek bir arkadaşla evde oyun daha rahat olabilir. Sosyal olmak mutlaka kalabalık sevmek değildir.

Doğum günü partisinde oynamıyorsa

Çocuk ortamı izliyor olabilir. Özellikle yüksek ses, çok çocuk ve yeni mekân bazı çocukları bunaltabilir. Kucağınızda biraz gözlemlemesine izin verin. “Haydi git oyna.” diye sürekli itmeyin.

Sosyal beceriler öğretilebilir mi?

Evet. Çocukların bir kısmı doğal gözlemle çok hızlı öğrenir. Bazılarının daha fazla modele ihtiyacı olabilir. Sıra, oyuna katılma, yardım isteme ve hayır deme gibi beceriler günlük yaşamda çalışılabilir.

Ne zaman profesyonel görüş düşünülebilir?

Tek başına utangaçlık, oyuncak paylaşmama veya bir gün yalnız oynama gelişim sorunu anlamına gelmez. Ancak ebeveyn çocuğun genel iletişimi, dil gelişimi, başka insanlarla etkileşimi ve oyun becerileri konusunda sürekli veya belirgin bir endişe taşıyorsa çocuğun genel gelişiminin uygun bir çocuk sağlığı veya gelişim profesyonuyla değerlendirilmesi yararlı olabilir. CDC de gelişim basamaklarının tanı aracı olmadığını, ancak çocuğun gelişimini takip etmek ve endişeleri sağlık profesyonuyla konuşmak için kullanılabileceğini vurguluyor.

Sonuç: arkadaşlık da öğrenilen bir beceridir

Yetişkinler için basit görünen pek çok sosyal davranış küçük çocuk için yenidir. Oyuna nasıl girilir? Bir oyuncak nasıl istenir? Sıra nasıl beklenir? “Hayır” nasıl söylenir? Arkadaş üzülünce ne yapılır? Oyun bozulunca ne olur? Kaybedince ne yapılır?

Çocuk bunların hiçbirini doğuştan kusursuz biçimde bilmez. Deneyerek öğrenir. Bazen oyuncağı çeker. Bazen arkadaşını iter. Bazen kendisi ağlar. Bazen “Benimle oynama.” der. Sonra başka gün aynı çocukla saatlerce oynar.

Bizim görevimiz bütün çatışmaları ortadan kaldırmak değildir. Çocuğa çatışmaların içinde kullanabileceği beceriler öğretmektir. “Ben de oynayabilir miyim?”, “Sıra bende.”, “Bunu istemiyorum.”, “Lütfen dur.”, “Birlikte oynayalım mı?” Bunlar küçücük cümlelerdir. Ama çocuğun sosyal dünyasında çok büyük araçlardır.

Arkadaşlık zamanla gelişir. Paylaşma zamanla gelişir. Empati zamanla gelişir. Çocuğun sosyal gelişimini başka çocuklarla yarışa çevirmeden, ona tekrar tekrar güvenli ilişki fırsatları sunmak çoğu zaman en değerli başlangıçtır.

Bu içerik Bebek Kıbrıs tarafından genel çocuk gelişimi ve ebeveynlik rehberi olarak hazırlanmıştır. Çocukların sosyal gelişim hızları ve mizaçları birbirinden farklı olabilir. Verilen yaş örnekleri kesin gelişim sınırları değildir. Çocuğunuzun iletişim, oyun veya genel gelişimi hakkında sürekli bir endişeniz varsa bireysel değerlendirme için uygun sağlık veya çocuk gelişimi profesyonuna başvurun.

Kardeşle paylaşma ve yeni bebek: yeni kardeşe uyum rehberi.

Yetişkinin yönetmediği akran oyunu da serbest oyundur: çocuğun sıkılması ve serbest oyun.

İlk haftada arkadaşlık hemen kurulmak zorunda değil: okullar açılıyor: ilk hafta rehberi.

Arkadaşlık veya yalnızlık okula gitmeyi zorlaştırıyorsa: çocuğum okula gitmek istemiyor.

Paylaşmada sınır ve duygu: çocuğum beni dinlemiyor.

Kaybedince ağlama, oyun bozma ve hile ayrıntısı: çocuğa kaybetmek nasıl öğretilir.

Utangaç çocuğu oyuna zorlamak yerine küçük adımlar: çekingen çocuğa nasıl davranmalı.

Arkadaşa küfür, alay ve saygılı dil: çocuğum küfür ediyor.

Oyunda sıra almak ile konuşurken başkasının sözünü kesmemek farklı pratiklerdir. Konuşmada sıra beklemek: çocuğum sürekli sözümü kesiyor.