Çocuğum Çok Utangaç: Çekingen Çocuğa Nasıl Destek Olunur?

Eve misafir geliyor. Çocuğunuz hemen arkanıza saklanıyor. Misafir “merhaba, nasılsın?” diye soruyor. Cevap yok. Siz “hadi cevap versene” diyorsunuz. Çocuk daha fazla size sokuluyor.

Başka bir gün parka gidiyorsunuz. Diğer çocuklar oynuyor ama çocuğunuz yanlarına gitmek yerine sizi izliyor. Doğum günü partisinde herkes eğlenirken sizin yanınızdan ayrılmıyor. Öğretmeni ise “aslında biliyor ama sınıfta parmak kaldırmıyor” diyor.

Bir süre sonra ebeveyn olarak düşünmeye başlıyorsunuz: “Çocuğum neden bu kadar utangaç?” Özgüveni mi düşük? Daha fazla sosyalleştirmeli miyiz? Zorla arkadaşlarının yanına göndermeli miyiz? “Utangaç” olduğunu söylemek doğru mu? Yoksa kendi haline mi bırakmalıyız?

Öncelikle önemli bir ayrım yapalım: her çekingen çocukta bir problem olduğu söylenemez. Bazı çocuklar yeni insanlara ve ortamlara daha hızlı yaklaşır. Bazıları ise önce izlemek, ortamı anlamak, güvende hissetmek ister.

Ama çekingenlik çocuğun yapmak istediği şeyleri sürekli engelliyor, okulunu, arkadaşlıklarını veya günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa durumu daha yakından değerlendirmek gerekir.

Kısa cevap: utangaç çocuğa nasıl davranılmalı?

Çocuğu “bizimki çok utangaç” diye etiketlemeyin. Başkalarının yanında “hadi konuş”, “selam versene”, “niye utanıyorsun?” diyerek baskı oluşturmayın.

Bunun yerine yeni ortamlara hazırlanmasına, küçük sosyal adımlar atmasına, ne söyleyeceğini önceden prova etmesine ve alışması için zaman kazanmasına yardım edin. Hedef: çocuğun karakterini değiştirmek değil, çekingen hissettiğinde de yapmak istediği şeyleri yapmasına yardımcı olmaktır.

Utangaçlık nedir?

Utangaçlık günlük dilde yeni veya sosyal durumlarda yaşanan çekingenliği tarif etmek için kullanılır. Çocuk yeni biriyle konuşmak istemeyebilir, kalabalıkta sessizleşebilir, ilk kez gittiği yerde size yakın durabilir, sınıfta bildiği halde cevap vermeyebilir, oyuna katılmadan önce uzun süre diğer çocukları izleyebilir.

Bunların tek başına bir hastalık veya bozukluk olduğu söylenemez. Çocuğun genel işlevine bakmak gerekir. AAP / HealthyChildren, çocuklukta utangaçlığın yaygın olabileceğini; birçok çocuğun yeni ortamlarda yavaş ısındığını belirtir.

Utangaçlık ile içe dönüklük aynı şey mi?

Her zaman değil. Bir çocuk yalnız veya daha sakin etkinlikleri gerçekten tercih edebilir. Bu durum “insanlarla konuşmak istiyorum ama korkuyorum” ile aynı değildir.

Örneğin çocuk iki yakın arkadaşıyla çok mutlu, kalabalık partileri sevmiyor, tek başına kitap okumaktan hoşlanıyor olabilir. Bunu otomatik olarak düzeltilmesi gereken bir problem olarak görmeyin.

“Çocuğum evde hiç utangaç değil”

Bu cümleyi ebeveynlerden sık duyarız. Evde yüksek sesle konuşuyor, şaka yapıyor, şarkı söylüyor, kardeşiyle tartışıyor, her şeyi anlatıyor. Ama dışarı çıkınca sessizleşiyor. Bu şaşırtıcı değildir.

Ev tanıdık, öngörülebilir ve güvenli bir ortamdır. Yeni sosyal ortamda ise çocuğun alışması için daha fazla zamana ihtiyacı olabilir. Sheffield Children’s NHS, “utangaç” görünen çocukların uygun destekle yeni durumlara ısınabileceğini belirtir.

Neden bazı çocuklar daha çekingen?

Tek bir neden yoktur. Çocuğun mizacı rol oynayabilir. Yeni ortamlar bazı çocuklarda daha fazla temkin oluşturabilir. Geçmiş deneyimler etkileyebilir: okul değişikliği, taşınma, arkadaşlık problemleri, alay edilme veya zorlayıcı sosyal deneyimler çocuğun davranışını etkileyebilir. Ancak yalnızca çekingen davranıştan kesin neden çıkarmak doğru değildir.

AAP, yavaş ısınan çocukların yeni insan ve durumlara temkinle yaklaşabileceğini; yeniliklerin kademeli sunulmasının yardımcı olabileceğini belirtir.

“Bizim çocuk doğuştan böyle” demeli miyiz?

Çocuğun mizacını kabul etmek değerlidir. Ama “sen zaten utangaçsın” etiketi çocuğun kendisini tek bir özellikle tanımlamasına yol açabilir. Çocuk zamanla “ben utangacım, dolayısıyla insanlarla konuşamam” diye düşünmeye başlayabilir. Davranışı kimlikten ayırın.

“Utangaçsın” yerine ne söylenebilir?

“Yeni insanlara alışman biraz zaman alıyor.” “Önce izlemek istiyorsun.” “Hazır olduğunda merhaba diyebilirsin.” “Yeni yerlerde önce benim yanımda durmak sana iyi geliyor.” Bu ifadeler çocuğu kalıcı bir etikete hapsetmez.

Misafir gelince arkama saklanıyor

Misafir “merhaba!” diyor, çocuk arkanıza saklandı. Bu anda “hadi ama, ayıp oluyor” demeyin. Çocuğun sosyal performansını misafirin önünde tartışmayın. Şöyle diyebilirsiniz: “Biraz alışması için zamana ihtiyacı var.” Sonra sohbeti devam ettirin. Çocuğun üzerindeki dikkat azaldığında kendi isteğiyle yaklaşması daha kolay olabilir.

“Hadi amcaya merhaba de”

Selamlaşmayı öğretmek elbette önemlidir. Ama çocuk donmuş durumdaysa tekrar tekrar “merhaba de”, “hadi”, “sesini duymadı” demek baskıyı artırabilir. Sheffield Children’s NHS, çocuğu soru yağmuruna tutup konuşmaya zorlamamanın daha yardımcı olabileceğini belirtir.

Siz model olun: “Merhaba, hoş geldiniz.” Çocuk başlangıçta el sallayabilir, başını sallayabilir, gülümseyebilir. Sosyal iletişim yalnızca yüksek sesle konuşmaktan ibaret değildir.

Çocuğun yerine sürekli konuşmalı mıyım?

Bu da diğer uçtur. Garson “ne içmek istersin?” diyor, çocuk size bakıyor, siz hemen “elma suyu istiyor” diyorsunuz. Kasiyer soruyor, siz cevap veriyorsunuz. Öğretmen soru soruyor, siz çocuğun yerine açıklıyorsunuz. Bunu her seferinde yapmak çocuğun deneme fırsatını azaltabilir.

Biraz bekleyin. Gerekirse seçenek sunun: “Kendin söylemek ister misin, yoksa birlikte mi söyleyelim?”

Çocuğu zorlamak da her zaman çözüm değildir

Diğer tarafta “git kendin söyle”, “ben gelmiyorum”, “konuşmadan buradan çıkmıyoruz” yaklaşımı var. Bu da sosyal ortamı sınava dönüştürebilir. NHS, çocuğu konuşmadan stresli duruma zorlamanın kaygıyı büyütebileceğini belirtir. Daha yararlı yöntem çoğu zaman küçük basamaklar oluşturmaktır.

Sosyal cesaret merdiveni

Çocuğun yapmak istediği ama zorlandığı davranışı basamaklara ayırabilirsiniz. Örneğin hedef: markette kendi suyunu istemek.

1. Evde sizinle prova.
2. Oyuncaklarla market oyunu.
3. Markette kasanın yanında sizinle birlikte durma.
4. Siz cümleyi başlatırken çocuğun tamamlaması.
5. Çocuğun kendisinin söylemesi.

Amaç çocuğu en zor basamağa fırlatmak değil, başarabileceği küçük deneyimler oluşturmaktır. AAP da küçük sosyal “bebek adımları” ve önceden rol yapmayı önerir.

Parkta diğer çocukların yanına gitmiyor

Çocuğunuz kaydırağın yanında duruyor. Diğer çocukları izliyor. Siz “git oynasana” diyorsunuz. Gitmiyor. Bazen çocuğun oyuna nasıl gireceğini bilmediğini unutuyoruz.

Şunları öğretebilirsiniz: “Ben de oynayabilir miyim?” “Ne oynuyorsunuz?” “Ben de sıraya girebilir miyim?” “Topu bana da atar mısınız?” Bu cümleleri evde oyuncaklarla prova edebilirsiniz. Oyuna katılma: çocuklarda arkadaşlık ve paylaşma.

Her seferinde ebeveyn oyuna sokmalı mı?

Başlangıçta köprü olabilirsiniz. Örneğin: “Çocuklar top oynuyor, birlikte yakına gidelim.” Sonra geri çekilin. Ama her oyunda “bu benim oğlum, onu da oyuna alın” demek çocuğun kendi sosyal girişimini geliştirmesini zorlaştırabilir. Destek verin ama bütün sosyal ilişkiyi onun adına yönetmeyin.

Doğum günü partisinde yanımdan ayrılmıyor

Kalabalık, yüksek ses, tanımadığı çocuklar, animatör, müzik bazı çocuklar için yoğun olabilir. Partiye girer girmez “haydi git oyna” demek yerine önce ortamı birlikte gözlemleyebilirsiniz. Belki ilk hedef oyuna katılmak değil, odaya girmek ve ortamda kalmaktır. Sonra bir çocuğa yaklaşmak, bir etkinliğe katılmak gelebilir.

Partiye önceden hazırlanmak

Çocuğa anlatın: kimin doğum günü, kimler olacak, nerede yapılacak, siz orada olacak mısınız, ne kadar kalacaksınız. Belirsizlik azaldığında bazı çocuklar daha rahat hissedebilir. Sheffield Children’s NHS, sıradaki adımı ve beklentiyi önceden anlatmanın kaygıyı azaltabileceğini belirtir. Günlük öngörülebilirlik: çocuklarda günlük rutin.

Okulda parmak kaldırmıyor

Çocuk cevabı biliyor. Evde size anlatıyor. Ama öğretmen soru sorduğunda susuyor. Hemen “özgüveni yok” sonucuna varmayın. Öğretmenle konuşun. Çocuğun hangi durumlarda daha rahat olduğunu öğrenin. Belki küçük grupta konuşuyor, öğretmenle birebir konuşuyor, arkadaşının yanında cevap veriyor ama bütün sınıf önünde zorlanıyor. Bu ayrım önemlidir. Okul korkusu ayrı bir konudur: çocuğum okula gitmek istemiyor.

Öğretmen nasıl yardımcı olabilir?

Öğretmenle birlikte küçük hedefler oluşturulabilir. Örneğin ilk aşamada birebir cevap, sonra iki-üç kişilik grup, sonra küçük sınıf katkısı. Ama plan çocuğu sınıfın önünde “bugün seni konuşturacağız” şeklinde hedef haline getirmemelidir.

Sınıfta sunum yapmak istemiyor

Sunum birçok çocuk için zor olabilir. Sunumu tamamen kaldırmak veya çocuğu hazırlıksız biçimde sınıfın önüne çıkarmak iki uç yaklaşım olabilir. Hazırlık yapılabilir: evde aileye anlatma, oyuncaklara sunum, bir arkadaşın önünde anlatma, öğretmene birebir anlatma, küçük gruba anlatma. Uygun basamaklar okul ve çocukla birlikte planlanabilir. Okula hazırlık: okul öncesi çocuklarda okula hazırlık.

“Sen çok utangaçsın” demenin gizli etkisi

Çocuklar yetişkinlerin kendileri hakkında söylediklerini dinler. Anne telefonda “bizim kız çok utangaçtır” diyor. Baba “bizim oğlan insan içine çıkamaz” diyor. Çocuk duyuyor. Bir süre sonra bu özellik kimliğinin parçası haline gelebilir: “ben insanlarla konuşamayan biriyim.” Bu nedenle çocuğun yanında etiketleyici konuşmaktan kaçının.

Çocuğu kardeşiyle karşılaştırmayın

“Abin herkese selam verirdi.” “Bak kardeşin hemen arkadaş buldu.” “Kuzenin hiç utanmıyor.” Bu karşılaştırmalar sosyal beceri öğretmez. Tam tersine çocuğun “bende bir problem var” diye düşünmesine yol açabilir. Her çocuğun sosyal ısınma süresi farklı olabilir.

Özgüven ile utangaçlık aynı şey mi?

Hayır. Sessiz bir çocuk birçok alanda kendine güvenebilir. Resim yaparken, sporda, derslerinde, ailesiyle, yakın arkadaşlarıyla son derece rahat olabilir. Aynı çocuk yeni bir grubun önünde konuşmakta zorlanabilir. Bu nedenle sessiz = özgüvensiz denkliği kurmayın.

Özgüven nasıl desteklenir?

Çocuğa sürekli “sen yaparsın!” demekten daha fazlasıdır. Gerçek özgüven, “daha önce zor bir şeyi denedim ve başarabildim” deneyimlerinden gelişebilir. Bu nedenle küçük ve gerçek sosyal başarılar değerlidir. Oyunda kaybetmek de benzer bir duygusal kas çalışmasıdır: çocuğum kaybetmeye tahammül edemiyor.

Sonucu değil cesareti fark edin

Çocuk kasiyere çok kısık sesle “teşekkür ederim” dedi. “Niye bu kadar kısık söyledin?” demeyin. “Söylemek zor gelmesine rağmen denedin.” diyebilirsiniz. Çocuğun yaptığı küçük ilerlemeyi görün.

“Aferin, hiç utanmadın!”

Bu cümle bile istemeden “utangaçlık kötü bir şey” mesajı verebilir. Bunun yerine “yeni birine soru sordun” gibi somut davranışı fark edin.

Çocuğu daha çok sosyal ortama sokmak çözüm mü?

Her hafta üç kurs, iki parti, kalabalık etkinlik, oyun grubu planlamak çekingenliği otomatik olarak çözmez. Çocuk bunalmış da hissedebilir. Sosyal deneyim uygun dozda ve yönetilebilir olmalıdır.

Küçük gruplar daha kolay olabilir

On beş çocuklu büyük bir parti yerine başlangıçta bir arkadaşla oyun, iki çocuklu park buluşması, küçük aile etkinliği daha rahat olabilir. Çocuk burada sosyal beceri deneyimi kazandıkça daha büyük gruplara geçebilir. Okulda arkadaşlık: çocuğum okulda arkadaş edinemiyor.

Arkadaş buluşmasını evde yapmak

Tanıdık ortam bazı çocuklarda sosyal yükü azaltabilir. Bir arkadaşını eve davet edebilirsiniz. Etkinliği de başlangıçta yapılandırabilirsiniz: Lego, boyama, hamur, puzzle, top oyunu. “Haydi oynayın” demekten daha kolay olabilir.

Çocuğun ilgi alanını kullanın

Çocuk dinozorları seviyor, başka bir çocuk da seviyor. Ortak ilgi sohbet başlatmayı kolaylaştırabilir. Spor, Lego, resim, kitap, hayvanlar, oyunlar sosyal köprü olabilir. AAP, çekingen çocuklarda ortak ilginin konuşmayı başlatmayı kolaylaştırabileceğini belirtir.

Rol yapma oyunu çok işe yarayabilir

Evde siz kasiyer olun, çocuk müşteri. Sonra değişin. Siz yeni öğrenci olun. Çocuk “merhaba, benim adım…” demeyi deneyebilir. Oyuncak ayılar bile kullanılabilir. Sosyal cümleleri gerçek durumdan önce prova etmek belirsizliği azaltabilir.

Çocuğa hazır cümleler öğretin

Bazı çocukların sorunu cesaretten çok “ne söyleyeceğimi bilmiyorum” olabilir. Öğretebileceğiniz basit cümleler:

• Merhaba.
• Ben de oynayabilir miyim?
• Adın ne?
• Bunu birlikte yapalım mı?
• Ben de sıraya girebilir miyim?
• Teşekkür ederim.
• Bilmiyorum.
• Biraz düşüneyim.

Bunlar çocuğun sosyal araç kutusudur.

Göz temasını zorlamalı mıyız?

“Gözümün içine bak.” “Konuşurken yüzüne bak.” şeklinde yoğun baskı bazı çocukların stresini artırabilir. İletişimi yalnızca sürekli göz teması üzerinden değerlendirmeyin. Çocuğun dinlemesi, cevap vermesi, jest kullanması, iletişime katılması da önemlidir.

Çocuğa zaman verin

Yetişkin soru soruyor: “kaç yaşındasın?” Bir saniye. Çocuk cevap vermedi. Anne hemen “altı yaşında” diyor. Oysa çocuk belki üç-dört saniye sonra cevap verecekti. Sosyal ortamlarda çocuğa biraz işlem süresi tanıyın.

Çocuk cevap vermiyorsa ne yapmalı?

Baskıyı azaltın. Örneğin: “istersen başınla gösterebilirsin” veya “hazır olduğunda söyleyebilirsin.” Ama her seferinde çocuğun yerine otomatik cevap vermeyin.

“Ayıp oluyor” demeyin

Çocuğun konuşmaması yetişkine karşı saygısızlık olarak yorumlanabilir. Ancak çocuk gerçekten sosyal olarak zorlanıyor olabilir. Utandırmak iletişimi kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırabilir.

Çekingen çocuğun güçlü yönlerini de görün

Çekingen çocuk yalnızca “konuşmayan çocuk” değildir. Bazı çekingen çocuklar iyi gözlem yapabilir, dikkatli dinleyebilir, derin arkadaşlıklar kurabilir, acele karar vermeyebilir, başkalarının duygularına duyarlı olabilir. Her özellik her çocukta bulunmaz. Ama önemli olan çocuğu yalnızca değiştirilmesi gereken tarafıyla görmemektir.

Ebeveynin kendi sosyal davranışı da modeldir

Markete giriyorsunuz, kasiyere “merhaba” diyorsunuz. Komşuya selam veriyorsunuz. Birinden yardım istiyorsunuz. Yeni biriyle tanışıyorsunuz. Çocuk sizi izliyor. Sosyal becerileri yalnızca anlatmak yerine modelleyebilirsiniz.

Ebeveyn de utangaçsa?

Bu kötü bir şey değildir. Hatta çocuğa güzel model olabilirsiniz: “Ben de yeni insanlarla tanışırken biraz çekiniyorum. Önce merhaba demek bana yardımcı oluyor.” Mesaj: cesaret, hiç çekinmemek değildir. Çekinirken küçük bir adım atabilmektir.

Çocuğu korurken fazla korumak

Çocuğun zorlandığını görünce bütün sosyal durumları onun adına çözmek isteyebilirsiniz. Ama çocuk her zorlandığında siz cevap verir, siz arkadaş bulur, siz öğretmenle konuşur, siz sipariş verirseniz çocuk kendi becerisini denemek için daha az fırsat bulur. Destek olun. Ama uygun zamanda biraz geri çekilin.

Zorlamak ile desteklemek arasındaki fark

• Zorlamak: “Hemen git ve konuş.”
• Kaçınmasına tamamen izin vermek: “Sen utangaçsın, hiç gitme.”
• Desteklemek: “Birlikte yakına gidelim. Hazır olduğunda merhaba diyebilirsin.”

Ortadaki yol genellikle daha öğreticidir.

Çocuğun yapabileceği küçük sosyal görevler

Yaşına göre komşuya merhaba demek, kasada teşekkür etmek, restoranda suyunu istemek, öğretmene bir soru sormak, arkadaşına oyun teklif etmek, kütüphanede kitabı görevliye vermek küçük pratikler olabilir. Ama görevler sınava dönüşmemelidir.

“Bugün üç kişiye merhaba diyeceksin”

Bazı çocuklarda oyunlaştırma eğlenceli olabilir. Ama çocuğun kaygısını artırıyorsa bırakın. Hedef puan toplamak değil, gerçek yaşam becerisi geliştirmektir.

Sosyal başarı günlüğü

Okul çağındaki çocukla haftada birkaç küçük ilerlemeyi yazabilirsiniz: “bugün öğretmene soru sordum”, “parkta çocuğun adını sordum”, “misafire el salladım.” Ama “bugün yine konuşamadım” şeklinde başarısızlık tablosuna dönüştürmeyin.

7 günlük küçük cesaret deneyi

Bu bir “7 günde utangaçlığı bitirme programı” değildir. Ama küçük sosyal adımları fark etmek için kullanılabilir.

1. 1. gün — gözlem. Çocuk nerede rahat, nerede çekingen?
2. 2. gün — etiketi bırakın. Bir gün boyunca “utangaç” kelimesini kullanmayın.
3. 3. gün — evde prova. “Merhaba.” “Ben de oynayabilir miyim?” gibi iki cümleyi oyunla deneyin.
4. 4. gün — küçük görev. Çocuk hazırsa tanıdık birine selam versin veya el sallasın.
5. 5. gün — tek arkadaş. Kalabalık yerine küçük bir sosyal ortam oluşturun.
6. 6. gün — ebeveyn model olsun. Çocuğun önünde yeni biriyle kısa iletişim kurun.
7. 7. gün — ilerlemeyi konuşun. “Bu hafta başta zor gelip sonra kolaylaşan bir şey oldu mu?” diye sorun.

Çocuk sosyal ortamdan kaçıyorsa

Her kaçınmayı zorla kırmaya çalışmayın. Ama sürekli kaçınma da zamanla alanı daraltabilir. Çocuk partiye gitmiyor, arkadaşlarıyla görüşmüyor, sınıfta hiç konuşmuyor, etkinliklerden vazgeçiyor ise nedenini anlamaya çalışın. Korkular ayrıntısı: çocuklarda korkular.

Utangaçlık ile sosyal kaygı aynı şey değildir

Bu ayrım önemlidir. Utangaçlık bir özellik veya sosyal çekingenlik olabilir. Sosyal kaygıda ise çocuk başkalarının onu değerlendirmesinden, rezil olmaktan, yanlış bir şey söylemekten yoğun biçimde korkabilir ve bu korku nedeniyle günlük etkinliklerden kaçınabilir.

Bir çocuğun utangaç görünmesi onun sosyal kaygı bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Tanı profesyonel değerlendirme gerektirir. NHS, bazı çocukların sosyal durumlarda utangaç olabileceğini; kaygının ancak yoğunlaşıp günlük yaşamı engellemeye başladığında daha ciddi değerlendirilmesi gerektiğini belirtir.

Evde konuşuyor, okulda hiç konuşmuyorsa?

Bu durumu yalnızca “çok utangaç” diye geçiştirmemek önemlidir. Bazı çocuklar evde rahat konuşurken belirli sosyal ortamlarda konuşmakta çok yoğun güçlük yaşayabilir. Bu durum sürekli ve belirginse öğretmen ve uygun sağlık, konuşma-dil veya ruh sağlığı profesyonuyla görüşmek yararlı olabilir. Çocuğu “hadi, konuşabiliyorsun” diye zorlamak çözüm olmayabilir.

Kreş ve yeni ortam ısınması: kreşe uyum süreci.

Seçici konuşmazlık ile utangaçlığı karıştırmayın

Seçici konuşmazlık, çocuğun bazı güvenli ortamlarda konuşabilmesine rağmen belirli sosyal ortamlarda kaygı nedeniyle konuşmakta ciddi güçlük yaşadığı ayrı bir durumdur. NHS, bunun çocuğun isteyerek sessiz kalması olmadığını vurgular. Her sessiz çocukta seçici konuşmazlık yoktur.

Ama evde rahatça konuşan, okulda uzun süre hiç konuşamayan bir çocuk için “zamanla açılır” deyip uzun süre beklemek yerine profesyonel görüş almak uygun olabilir. NHS, “sadece utangaç, geçer” diye geçiştirmemeyi önerir.

Çocuk arkadaş edinemiyorsa

Bu durumda yalnız çekingenlik olmayabilir. Çocuk oyuna nasıl katılacağını bilmiyor olabilir, reddedilmiş olabilir, zorbalık yaşıyor olabilir, ilgi alanı farklı olabilir, sosyal ortamı yorucu bulabilir. Çocuğa “biraz cesur ol” demeden önce gerçek problemi anlamaya çalışın.

Zorbalık varsa “utangaçlık” demeyin

Çocuk teneffüste tek başına. “Çekingen olduğu için” diye düşünüyorsunuz. Ama belki diğer çocuklar onu oyuna almıyor. Bu nedenle okuldan bilgi alın. Çocuğu dinleyin. Sosyal geri çekilmenin arkasındaki durumu anlamadan yalnız kişilik özelliğine bağlamayın. Zorbalık: akran zorbalığı nedir ve okulda ne yapılmalı.

Yeni okul veya taşınma sonrası çekingenlik

Yeni ülke, şehir, okul, sınıf, öğretmen, arkadaş çevresi çocuk için büyük değişiklik olabilir. Özellikle Kıbrıs’a yeni taşınan ailelerde çocuk aynı anda yeni ev, yeni okul, yeni arkadaşlar ve farklı günlük düzen ile karşılaşabilir. Çocuğun ilk haftalarda gözlemci olması tek başına sorun anlamına gelmez. Uyum için zaman tanıyın. Taşınma: Kuzey Kıbrıs’a çocuklarla taşınmak.

Çocuğun dil ortamı farklıysa?

Çocuk farklı dil kullanılan bir okul veya sosyal ortama girdiyse sessizliği yalnız utangaçlık olarak değerlendirmeyin. Çocuk kelime bulmakta, hata yapmaktan çekinmekte, söyleneni anlamakta zorlanıyor olabilir. Dil güveni arttıkça sosyal katılımı da değişebilir. Sheffield Children’s NHS de yeni dilde henüz güvensiz olmanın sessizliği açıklayabileceğini belirtir.

Ne zaman destek alınmalı?

Çocuğun sakin veya çekingen olması tek başına profesyonel destek gerektirmez. Ancak çekingenlik veya sosyal korku şu durumlarda çocuk doktoru veya uygun çocuk ruh sağlığı profesyonuyla görüşmek yararlı olabilir:

• okula gitmesini engelliyorsa
• arkadaşlık kurmasını ciddi biçimde etkiliyorsa
• yapmak istediği etkinliklerden sürekli vazgeçmesine yol açıyorsa
• çok yoğun fiziksel kaygı belirtileriyle birlikteyse
• uzun süredir belirli ortamlarda hiç konuşamıyorsa
• giderek kötüleşiyorsa
• çocuğun kendisini yoğun biçimde değersiz görmesine eşlik ediyorsa

Okulla ilgiliyse öğretmenle işbirliği de önemlidir. NHS, kaygı günlük yaşamı etkiliyorsa aile hekimi veya okul ile görüşmeyi önerir.

Ebeveynlerin sık yaptığı 12 hata

1. Çocuğa sürekli “utangaç” demek. Davranışı kimliğe dönüştürebilir.
2. Başkalarının yanında konuşturmaya çalışmak. Baskıyı artırabilir.
3. Çocuğun yerine her soruyu cevaplamak. Pratik fırsatını azaltabilir.
4. Zorla kalabalığa göndermek. Sosyal ortamı daha korkutucu hale getirebilir.
5. Bütün sosyal ortamlardan uzak tutmak. Kaçınmayı güçlendirebilir.
6. Kardeş veya kuzenle karşılaştırmak. Çocuğun kendisini yetersiz hissetmesine yol açabilir.
7. “Ayıp oluyor” demek. Utanç sosyal beceri öğretmez.
8. Sessizliği özgüvensizlikle eşitlemek. Her sessiz çocuk özgüvensiz değildir.
9. Her hafta çok sayıda sosyal etkinlik planlamak. Daha fazla etkinlik her zaman daha fazla rahatlık anlamına gelmez.
10. Küçük ilerlemeleri görmemek. Sizin için küçük olan adım çocuk için büyük olabilir.
11. Her çekingenliği psikolojik bozukluk sanmak. Mizaç farklılıkları vardır.
12. Belirgin günlük işlev kaybını “sadece utangaç” diyerek geçiştirmek. Bazı durumlarda profesyonel değerlendirme gerekir.

Çocuğa söylenebilecek 12 destekleyici cümle

• “Yeni insanlara alışman biraz zaman alabiliyor.”
• “Hazır olduğunda merhaba diyebilirsin.”
• “İstersen önce birlikte gidelim.”
• “Konuşmak zor gelirse bana söyleyebilirsin.”
• “Önce izlemek istiyorsun, tamam.”
• “Birlikte prova edebiliriz.”
• “Söylemek zor geldi ama denedin.”
• “İstersen önce el sallayabilirsin.”
• “Ne söyleyeceğini birlikte düşünebiliriz.”
• “Ben yanındayım.”
• “Bugün küçük bir adım attın.”
• “Sessiz olman seni daha az değerli yapmaz.”

Sonuç: çocuğunuzu daha dışa dönük yapmaya çalışmayın

Parkta iki çocuk var. Biri koşarak “merhaba, benimle oynar mısın?” diyor. Diğeri beş dakika uzaktan izliyor. Sonra yavaşça yaklaşıyor. Bu iki çocuktan biri mutlaka daha sağlıklı veya daha özgüvenli değildir. Çocukların dünyaya yaklaşma biçimleri farklıdır.

Ebeveyn olarak hedefimiz “çocuğumu nasıl daha konuşkan yaparım?” olmamalı. Daha yararlı soru şudur: “Çocuğum yapmak istediği bir şeyi çekindiği için yapamıyorsa ona nasıl yardımcı olabilirim?”

Bazen yardım yanında durmaktır. Bazen bir cümleyi önceden prova etmektir. Bazen birkaç dakika beklemektir. Bazen de bir adım geri çekilip kendisinin denemesine izin vermektir.

Çocuğun yüksek sesle konuşan, herkesle hemen arkadaş olan, kalabalığın merkezinde duran birine dönüşmesi gerekmiyor. Ama zaman içinde şunu öğrenebilir: “Biraz çekinebilirim ve yine de deneyebilirim.” İşte geliştirmek istediğimiz asıl beceri budur.